A gdy Jesu/Jeszu(grecki: Iēsou; Jesu – forma grecka imienia; hebrajski: יֵשׁוּעַ Jeszu; w języku polskim błędnie utrwaliła się forma „Jezus”, ponieważ w greckim imieniu nie występuje głoska ani litera „z” – greckie s sigma zostało później zniekształcone w tradycji łacińsko-polskiej) ujrzał(zobaczył, dostrzegł) tłumy, wszedł(wstąpił, udał się) na górę i gdy usiadł(spoczął, zajął miejsce), podeszli(przystąpili, zbliżyli się) do Niego Jego uczniowie.
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) są(trwają, pozostają) ubodzy(niedostatni, potrzebujący) duchem, bo ich jest(należy do nich, jest ich udziałem) Królestwo Niebios(władza Boga, panowanie Boga, rzeczywistość Bożego rządzenia).
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) są(trwają, pozostają) ci, którzy się smucą(opłakują, boleją), bo oni będą pocieszeni(zostaną podniesieni, otrzymają pociechę).
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) są(trwają, pozostają) łagodni(cisi, nieagresywni), bo oni odziedziczą(wezmą w posiadanie, otrzymają w dziedzictwie) ziemię.
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) są(trwają, pozostają) ci, którzy łakną(pragną, pożądają) i pragną(tęsknią, dążą) sprawiedliwości, bo oni zostaną nasyceni(zostaną zaspokojeni, zostaną napełnieni).
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) są(trwają, pozostają) czyniący(dokonujący, sprawiający) pokój, bo oni będą nazwani(zostaną określeni, będą uznani) synami Boga.
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) są(trwają, pozostają) prześladowani(tropieni, uciskani) z powodu sprawiedliwości, bo ich jest(należy do nich, jest ich udziałem) Królestwo Niebios(władza Boga, panowanie Boga, rzeczywistość Bożego rządzenia).
Błogosławieni(szczęśliwi, uprzywilejowani) jesteście(trwacie, pozostajecie), gdy wam urągają(znieważają, szydzą) i prześladują(tropią, gnębią) i mówią(wypowiadają, rozgłaszają) wszelkie zło przeciw wam, kłamiąc(mijając się z prawdą, fałszując).
Radujcie się(cieszcie się, weselcie się) i skaczcie(triumfujcie, podskakujcie), bo wasza zapłata jest(pozostaje, wynosi) wielka w Niebiosach; tak bowiem prześladowali(tropili, uciskali) Proroków, którzy byli(żyli, istnieli) przed wami.
Wy jesteście(stanowicie, pozostajecie) solą ziemi; lecz jeśli sól zwietrzeje(utraci smak, straci moc), czym zostanie posolona?(czym będzie doprawiona, czym będzie zakonserwowana) Na nic już się nadaje(nie jest przydatna, nie służy), tylko aby została wyrzucona(została odrzucona, została usunięta) na zewnątrz i została podeptana(została zdeptana, została zgnieciona) przez ludzi.
Wy jesteście(stanowicie, pozostajecie) światłem świata. Nie może się ukryć(nie zdoła się schować, nie da się zasłonić) miasto położone(usytuowane, umieszczone) na górze.
Ani nie zapalają(nie rozpalają, nie wzniecają) lampy i nie stawiają(nie umieszczają, nie kładą) jej pod korcem(miara zboża, naczynie-miara; pojemnik do odmierzania rzeczy sypkich), lecz na świeczniku, i świeci(jaśnieje, daje światło) wszystkim w domu.
Tak niech świeci(niech jaśnieje, niech promienieje) wasze światło przed ludźmi, aby zobaczyli(ujrzeli, dostrzegli) wasze dobre uczynki i uwielbili(oddali chwałę, wywyższyli) waszego Ojca w Niebiosach.
Nie sądźcie(nie myślcie, nie przypuszczajcie), że przyszedłem(przybyłem, zjawiłem się) rozwiązać(unieważnić, obalić) Prawo albo Proroków; nie przyszedłem(przybyłem, zjawiłem się) rozwiązać(unieważnić, obalić), lecz wypełnić(dopełnić, zrealizować).
Zaprawdę mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam: dopóki nie przeminie(nie minie, nie ustąpi) niebo i ziemia, ani jedna jota, ani jedna kreska nie przeminie(nie zniknie, nie wygaśnie) z Prawa, aż wszystko się stanie(dokona się, spełni się).
Ktokolwiek więc rozwiąże(złamie, unieważni) jedno z tych najmniejszych przykazań i będzie nauczał(pouczał, uczył) tak ludzi, najmniejszym będzie nazwany(będzie uznany, będzie określony) w Królestwie Niebios(władza Boga, panowanie Boga, rzeczywistość Bożego rządzenia); a kto je wypełni(zachowa, wykona) i będzie nauczał(pouczał, uczył), ten wielkim będzie nazwany(będzie uznany, będzie określony) w Królestwie Niebios(władza Boga, panowanie Boga, rzeczywistość Bożego rządzenia).
Mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam bowiem: jeśli wasza sprawiedliwość nie będzie obfitsza(nie okaże się większa, nie przewyższy) niż uczonych w Piśmie i faryzeuszów, nie wejdziecie(nie wkroczycie, nie dostaniecie się) do Królestwa Niebios(władza Boga, panowanie Boga, rzeczywistość Bożego rządzenia).
Słyszeliście(usłyszeliście, dowiedzieliście się), że powiedziano(ogłoszono, oznajmiono) dawnym: Nie zabijesz(nie dokonasz zabójstwa, nie pozbawisz życia); a kto zabije(dokona zabójstwa, pozbawi życia), podlega(podpada, poddaje się) sądowi.
A Ja mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam: każdy, kto się gniewa(unosi się, pała gniewem) na swego brata, podlega(podpada, poddaje się) sądowi; a kto powie(rzeknie, wypowie) swemu bratu: Raka(obelga: „pusty”, „bezwartościowy”), podlega(podpada, poddaje się) Radzie(Sanhedryn, trybunał); a kto powie(rzeknie, wypowie): Głupcze(obelga: „nierozumny”, „bezmyślny”), podlega(podpada, poddaje się) ogniowi Gehenny(gr. γέεννα – geenna, to nazwa pochodząca od „Dolina Hinnoma” hebr. Gê-Hinnom, miejsca kojarzonego historycznie z odrzuceniem/nieczystością, używana jako obraz / nazwa miejsca kary i przyszłego sądu).
Jeśli więc przynosisz(składasz, ofiarujesz) swój dar do ołtarza(miejsce ofiary, stół ofiarny) i tam wspomnisz(uświadomisz sobie, przypomnisz sobie), że twój brat ma(żywi, nosi) coś przeciw tobie,
zostaw(pozostaw, odłóż) tam swój dar przed ołtarzem(miejsce ofiary, stół ofiarny) i idź(udaj się, podążaj); najpierw pojednaj się(pogódź się, zawrzyj pokój) ze swoim bratem, a potem przyjdź(wróć, nadejdź) i złóż(ofiaruj, przynieś) swój dar.
Pogódź się(pojednaj się, załatw sprawę) szybko ze swoim przeciwnikiem, dopóki jesteś(przebywasz, idziesz) z nim w drodze, aby przeciwnik nie wydał(nie przekazał, nie oddał) cię sędziemu, a sędzia nie wydał(nie przekazał, nie oddał) cię strażnikowi, i abyś nie został wrzucony(nie został zamknięty, nie został uwięziony) do więzienia.
Zaprawdę mówię(oznajmiam, stwierdzam) ci: nie wyjdziesz(nie wydostaniesz się, nie opuścisz) stamtąd, aż oddasz(spłacisz, zwrócisz) ostatni grosz(najmniejsza moneta, drobna zapłata; „do ostatniego” = do pełnej spłaty).
Słyszeliście(usłyszeliście, dowiedzieliście się), że powiedziano(ogłoszono, oznajmiono): Nie cudzołóż(greckie μοιχεύω moicheuō — złamać wierność małżeńską przez współżycie z kimś, przez relację seksualną poza małżeństwem).
A Ja mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam: każdy, kto patrzy(spogląda, przygląda się) na kobietę, aby jej pożądać(pragnąć, zapragnąć), już cudzołoży(greckie μοιχεύω-moicheuō — złamać wierność małżeńską przez współżycie z kimś, przez relację seksualną poza małżeństwem) z nią w swoim sercu.
Jeśli zaś twoje prawe oko cię gorszy(sprowadza na upadek, staje się przeszkodą), wyrwij je(usuń je, wyłup je) i rzuć(odrzuć, odsuń) od siebie; bo korzystniej jest(lepiej jest, pożyteczniej jest) dla ciebie, aby zginął(przepadł, ubył) jeden z twoich członków, niż aby całe twoje ciało zostało wrzucone(zostało strącone, zostało posłane) do Gehenny(gr. γέεννα – geenna, to nazwa pochodząca od „Dolina Hinnoma” hebr. Gê-Hinnom, miejsca kojarzonego historycznie z odrzuceniem/nieczystością, używana jako obraz / nazwa miejsca kary i przyszłego sądu).
A jeśli twoja prawa ręka cię gorszy(sprowadza na upadek, staje się przeszkodą), odetnij ją(odrąb ją, usuń ją) i rzuć(odrzuć, odsuń) od siebie; bo korzystniej jest(lepiej jest, pożyteczniej jest) dla ciebie, aby zginął(przepadł, ubył) jeden z twoich członków, niż aby całe twoje ciało poszło(trafiło, zostało posłane) do Gehenny(gr. γέεννα – geenna, to nazwa pochodząca od „Dolina Hinnoma” hebr. Gê-Hinnom, miejsca kojarzonego historycznie z odrzuceniem/nieczystością, używana jako obraz / nazwa miejsca kary i przyszłego sądu).
A Ja mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam: każdy, kto oddala(odprawia, porzuca) swoją żonę, poza powodem nierządu(πορνεύω-porneuō, niemoralność seksualna, niedozwolone współżycie poza małżeństwem, jako obraz niewierności/bałwochwalstwa i sprzymierzania się przeciw Bogu), czyni(sprawia, powoduje) ją cudzołożnicą; a kto poślubi(ożeni się z, weźmie za żonę) oddaloną, cudzołoży(dopuszcza się cudzołóstwa, zdradza).
ani na ziemię, bo jest(trwa, pozostaje) podnóżkiem Jego stóp, ani na Jerozolimę(grecki: Ierousalēm; hebrajski: יְרוּשָׁלַיִם Jeruszalaim; główne miasto Judei), bo jest(trwa, pozostaje) miastem wielkiego Króla.
Ani na swoją głowę nie przysięgaj(nie ślubuj, nie zarzekaj się), bo nie możesz(nie potrafisz, nie jesteś w stanie) uczynić(sprawić, zrobić) jednego włosa białym albo czarnym.
Niech będzie(niech pozostanie, niech zabrzmi) wasze słowo: tak — tak, nie — nie; a co jest(istnieje, występuje) ponad to, pochodzi(wyłania się, bierze się) od złego.
A Ja mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam: nie stawiajcie oporu(nie przeciwstawiajcie się, nie odpłacajcie) złemu; lecz jeśli ktoś cię uderzy(spoliczkuje, trafi) w prawy policzek, nadstaw(podaj, wystaw) mu i drugi.
A temu, kto chce(pragnie, zamierza) się z tobą sądzić(procesować się, spierać się) i zabrać(odebrać, wyrwać) twoją tunikę, oddaj(zostaw, odstąp) mu i płaszcz.
A jeśli ktoś cię przymusi(zmusi, nakaże) iść(podążyć, przejść) jedną milę(mila rzymska, miara dystansu; ok. 1000 podwójnych kroków), idź(podążaj, przejdź) z nim dwie.
Słyszeliście(usłyszeliście, dowiedzieliście się), że powiedziano(oznajmiono, ogłoszono): Będziesz miłował(będziesz kochał, będziesz okazywał miłość) swego bliźniego(πλησίον-plēsion-to ten, kto jest blisko / drugi człowiek w relacji obok mnie — czyli bliźni = sąsiad / bliźni człowiek-kontekst decyduje, czy chodzi o „sąsiada” wąsko, czy szeroko „każdy człowiek obok mnie”) - dodaj zasadę poprawioną i będziesz nienawidził(będziesz odrzucał, będziesz żywił niechęć) swego wroga.
A Ja mówię(oznajmiam, stwierdzam) wam: miłujcie(kochajcie, okazujcie miłość) waszych wrogów i módlcie się(wstawiajcie się, zanoście modlitwy) za tych, którzy was prześladują(tropią, uciskają),
abyście byli(abyście stali się, abyście okazali się) synami waszego Ojca w Niebiosach; bo On sprawia(czyni, powoduje), że Jego słońce wschodzi(podnosi się, ukazuje się) nad złymi i dobrymi, i zsyła(posyła, spuszcza) deszcz na sprawiedliwych i niesprawiedliwych.
Bo jeśli miłujecie(kochacie, okazujecie miłość) tych, którzy was miłują(kochają, darzą miłością), jaką zapłatę macie?(posiadacie, otrzymujecie) Czyż i celnicy(poborcy podatków, zbierający cła) nie czynią(nie robią, nie postępują) tego samego?
A jeśli pozdrawiacie(witacie, przesyłacie pozdrowienie) tylko waszych braci, cóż nadzwyczajnego czynicie?(co szczególnego robicie, czym się wyróżniacie) Czyż i poganie(ἐθνικοί-ethnikoi-„ludzie z narodów” = nie-Judejczycy, „poganie / narody”, w sensie: ci spoza ludu przymierza) - dodaj zasadę nie czynią(nie robią, nie postępują) tego samego?